Xikhibhodi xa Xiarabu
Milawu ya Ntivo-ririmi ya Xiarabu: Nkongomiso lowu heleleke ni lowu Olovisiweke
Ririmi ra Xiarabu ri ni ndhuma ya ku va leri rharhanganeke, kambe entiyisweni i rin’wana ra tindzimi leti twisisekaka ni leti nga ni tinhlayo swinene emisaveni. Milawu ya ririmi ra Xiarabu (leyi vuriwaka Al-Qawa’id) yi sekeriwe eka fambiselo ra ku kongoma loku hlamarisaka. Loko se u twisisa tindlela ta yona letikulu, u khoma xilotlelo xo decoding tsalwa rihi na rihi ra xikhale, ku suka eka Quran ku ya eka tibuku ta manguva lawa.
Hi ntolovelo ririmi ra Xiarabu ri avanyisiwile hi sayense timbirhi letikulu: Nahw (xivumbeko xa marito, i.e., ntirho wa marito eka xivulwa na mahetelelo ya wona) na Sarf (mofoloji, i.e., xivumbeko xa le ndzeni xa marito). Nkongomiso lowu wu humesa misinya ya milawu ya xisekelo leyi u faneleke ku yi tiva leswaku u sungula kahle.
1. Swiyenge swinharhu swa marito (Aqsam Al-Kalima) .
Ku hambana na Xinghezi lexi hambanisaka maviti, swihlawulekisi, maendli, swihlawulekisi, swihlanganisi, na swin’wana, Xiarabu hi vutshila xi olovisa ku hlawula. Rito rin’wana na rin’wana (Kalima) eka ririmi ra Xiarabu ri fanele ku va eka xin’wana xa swiyenge leswi swinharhu :
- Riviti (Ism - اسم): Ri katsa leswi hi swi vitanaka hi maviti ya Xinghezi (man, house), swihlawulekisi (ku leha, ku saseka), maviti (yena, mina), na maendli ya nkarhi/ndhawu (namuntlha, emahlweni ka). Riviti hi Xiarabu ri nga teka xihloko lexi tiyeke "Al" (ال) kumbe "Tanwin" (xitwari xa kambirhi emakumu).
- Riendli (Fi'l - فعل): Ri kombisa xiendlo lexi hlanganisiweke na nkarhi (nkarhi lowu hundzeke, wa sweswi/vumundzuku, kumbe xileriso). Xikombiso: Kataba (كَتَبَ - u tsarile).
- Xiphemu (Harf - حرف): Lawa i marito lamatsongo lama nga cincekiki lama nga na nhlamuselo leyi heleleke ntsena loko ma fambelanisiwa na vito kumbe riendli (swirhangi, swihlanganisi, swiphemuphemu swa xivutiso). Xikombiso: Fi (فِي - eka).
2. Ku akiwa ka xivulwa (Al-Jumla) .
Ku na tinxaka timbirhi ta swivulwa eka Xiarabu, leswi hlamuseriwaka hi muxaka wa rito leri swi sungulaka ha rona:
A. Xivulwa xa vito (Al-Jumla Al-Ismiyya) .
Lexi i xivulwa lexi sungulaka hi Rivito. Hi ntolovelo yi vumbiwa hi tiphuphu timbirhi ta xisekelo:
- Mubtada' (nhlokomhaka/nhlokomhaka leyi ku vulavuriwaka ha yona).
- The Khabar (vuxokoxoko lebyi nyikiweke mayelana na mhaka leyi).
Xikombiso: الرَّجُلُ طَوِيلٌ (Ar-rajulu tawilun) = Wanuna loyi (u) leha. Xiya leswaku riendli "ku va" eka nkarhi wa sweswi a ri kombisiwi hi Xiarabu!
B. Xivulwa xa rito (Al-Jumla Al-Fi'liyya) .
Lexi i xivulwa lexi sungulaka hi Riendli. Nhlengeletano ya marito ya xikhale eka Xiarabu yi hambanile hi xisekelo na Xinghezi (Subject-Verb-Object). Hi Xiarabu, ku landzelelana i Riendli + Nhlokomhaka + Nchumu (VSO).
- Fi'l: Riendli.
- Fa'il: Nhlokomhaka (loyi a endlaka xiendlo).
- Maf'ul bihi: Nchumu lowu kongomeke (loyi a hundzaka eka xiendlo).
Xikombiso: أَكَلَ الوَلَدُ تُفَّاحَةً (Akala al-waladu tuffahatan) = Mufana u dyile apula.
3. Mbilu ya ririmi: Swihunguto (Al-I'rab) .
Lowu i nawu wa nkoka swinene ni lowu dumeke wa ririmi ra Xiarabu. I'rab i ku cinca ka xitwari xo hetelela xa rito ku ya hi xiave xa rona xa ririmi eka xivulwa. Hi khensa xitwari lexi xo hetelela lexi hi tivaka leswaku i mani nhlokomhaka na leswaku i mani loyi a nga muendli, hambiloko ku landzelelana ka marito ku hundzuriwile.
| Mhaka ya Xigaririmi | Ntirho (xikombiso) . | Xitwari xo hetelela (Xikombiso) . | Xikombiso lexi kongomeke |
|---|---|---|---|
| Xihlawulekisi xa vito (Marfu') | Nhlokomhaka (Fa'il), Mubtada'. | Damma ( ُ ) / mpfumawulo wa "u". | Al-waladu (الولدُ) - Mufana (nhlokomhaka) . |
| Xihehlo (Mansub) | Nchumu lowu kongomeke (Maf'ul bihi) . | Fatha ( َ ) / mpfumawulo wa "a". | Al-walada (الولدَ) - Mufana (nchumu) . |
| Xivulavulelo xa xitekela (Majrur) | Endzhaku ka xirhangi, kumbe possession | Kasra ( ِ ) / mpfumawulo wa "i". | Al-waladi (الولدِ) - Ya/eka mufana |
4. Endlelo ra xivumbeko (Rimitsu na Xivumbeko) .
Ku fuwisa ntivomarito wa yona, ririmi ra Xiarabu ri titshege hi endlelo ra vutlhari: triliteral roots (maletere manharhu ya xisekelo). Kwalomu ka marito hinkwawo ya Xiarabu ma huma eka rimitsu ra switwari swinharhu leswi rhwalelaka mianakanyo leyi tolovelekeke.
Hi ku nghenisa maletere lawa manharhu eka "swivumbeko" swo hambana (swifaniso), hi kuma marito yo tala lama humaka eka ndyangu wun'we wa nhlamuselo (maletere lawa ya huma eka maletere ya Xiarabu). A hi tekeni rimitsu ra K-T-B (ك ت ب), leri rhwalelaka mianakanyo ya ku tsala:
- KaTaBa = U tsarile (riendli).
- KaaTiB = Mutsari (nhlokomhaka ya xiendlo).
- maKTuB = Ku tsariwa, letere (nchumu).
- maKTaB = Hofisi/desika (ndhawu ya xiendlo).
- KiTaaB = Buku.
Swivutiso Leswi Vutisiwaka Nkarhi Na Nkarhi (FAQ) .
Hi xihi xiphiqo lexikulu xa ririmi ra Xiarabu?
Eka loyi a nga vulavulaka ririmi ra rikwavo, ntlhontlho lowukulu i ku assimilating declension system (I'rab) hi nomu. Hakunene, eka ririmi leri vulavuriwaka (diyalectal, vona ku hambana ka tindzimi eka Xiarabu), mahetelelo lawa ya nyamalarile, kambe ya boha ku hlaya na ku vulavula Xiarabu xa Modern Standard hi ndlela leyinene.
Xana maendli ma hlanganisiwa njhani hi Xiarabu?
Ku hambana na Xinghezi lexi nga na minkarhi yo tala, Xiarabu xi na swiyenge swimbirhi ntsena leswikulu: the perfective (Al-Madi), eka xiendlo lexi hetisisiweke (hakanyingi xi hundzuluxeriwa tanihi nkarhi lowu hundzeke), na the imperfective (Al-Mudari’), eka xiendlo lexi yaka emahlweni kumbe xa nkarhi lowu taka (xa sweswi/vumundzuku).
Xana ku ni swin’wana leswi nga riki kona eka milawu ya ririmi?
Ina, ku fana ni le ka ririmi rin’wana ni rin’wana! Ku na, xikombiso, marito lama alaka ku rhwala Kasra (mpfumawulo wa "i") eka xiyimo xa xihlawulekisi, lama vuriwaka "Mamnu' min as-sarf" (diptotes). Hambiswiritano, ririmi ra Xiarabu ri tshama ri ri ra tinhlayo swinene naswona ri ri ra nkarhi na nkarhi emisaveni hinkwayo ku tlula ririmi ra Xinghezi.
Switirhisiwa swa Xiarabu leswi ringanyetiweke & Switirhisiwa
Switirhisiwa swa nkoka swa inthanete ku ndlandlamuxa ntokoto wa wena wa ku thayipa, ku hundzuluxela na ku dyondza Xiarabu:
- Khibhodi ya Xiarabu eka Inthanete – thayipa swihlawulekisi swa Xiarabu hi ku olova hi khibhodi ya hina yo tlhariha ya xiviri.
- Muhundzuluxeri wa Xiarabu eka Inthanete – hundzuluxa marito ya Xiarabu, swivulwa, na matsalwa hi ku hatlisa.
- Xihundzuluxi xa Matsalwa ya Xiarabu – lunghisa ku vumbiwa ka matsalwa ya Xiarabu na nkongomiso wa switirhisiwa swa dizayini na ku hlela.
Mahetelelo
Ku dyondza milawu ya ririmi ra Xiarabu i riendzo ro tsakisa leri lavaka ku nonoka kambe ri tikomba ri vuyerisa swinene. Loko se u tiva vutshila byo kuma tinxaka tinharhu ta marito, ku landzelelana ka swivulwa swa rito ni ku cinca ka switwari swo hetelela (I’rab), nyangwa wa vutlhokovetseri bya xikhale, matsalwa ni matsalwa ya vukhongeri wu ta ku pfulela swinene. Xilotlelo xa ku humelela? Titolovete nxopaxopo wa swivulwa (I'rab) nkarhi na nkarhi hilaha swi nga kotekaka hakona!
Ku sungula ku thayipa no titoloveta hi ku hatlisa, ringeta khibhodi ya hina ya mahala ya Xiarabu eka inthanete.