Xikhibhodi xa Xiarabu
Ku hambana ka tindzimi ta ririmi eka Xiarabu: Nkongomiso wo twisisa ku hambana ka swifundzha
Ririmi ra Xiarabu ri tala ku tekiwa tanihi xibokisana lexi fanaka lexi avelaniwa hi madzana ya timiliyoni ta vavulavuri. Hambiswiritano, ntiyiso wa ririmi ehansi wu na swihlawulekisi swo tala hi ndlela leyi nga pimiwiki. Ku hambana ka tindzimi ku mpfampfarhuta mosaic ya ndhavuko leyi tsakisaka laha rito leri tirhisiweke eCasablanca ri nga ha twisisiwaka hi ndlela yo biha hi ku helela eBaghdad. Ku hambana loku ku vumba ku fuwa ni ku rharhangana ka Xiarabu lexi vulavuriwaka siku na siku.
Eka swichudeni, vafambi kumbe vatirhi va xiphurofexinali, ku famba-famba eka ku hambana loku swi nga pfilunganya. Nkongomiso lowu lowu heleleke wu hlamusela xiendlakalo xa diglossia naswona wu hlamusela hi vuxokoxoko mintlawa leyikulu ya tindzimi ta Xiarabu.
1. Xiendlakalo xa Diglossia: Xiarabu lexi tolovelekeke vs. Tindzimi
Ku twisisa ku hambana ka tindzimi, munhu u fanele ku rhanga hi ku khoma mhaka ya diglossia, leyi vumbeke matimu ya ririmi ra Xiarabu. Misava ya Maarabu yi hanya ehansi ka fambiselo leri swivumbeko swimbirhi swa ririmi rin’we swi hanyaka swin’we:
- Modern Standard Arabic (MSA) / Al-Fusha: Leri i ririmi ra ximfumo, ra misava hinkwayo, na leri tsariweke. Ri tirhisiwa eka tibuku, maphephahungu, tinkulumo ta tipolitiki, dyondzo na mahungu ya TV. Un’wana na un’wana wa swi twisisa hikwalaho ka ku nghena xikolo, kambe a nga kona loyi a swi vulavulaka tanihi ririmi ra manana.
- Xiarabu xa mbulavulo / Al-Amiya kumbe Darija: Leri i ririmi ra mbilu, kaya, xitarata, tinsimu, na mabulo ya siku na siku. Hi ntolovelo a yi tsariwanga hi khodi naswona yi hambana swinene ku suka eka xifundzha xin’wana ku ya eka xin’wana.
2. Mintlawa ya Mune Leyikulu ya Tindzimi ta Tindzimi ta Misava ya Maarabu
Hambileswi tiko rin’wana ni rin’wana ri nga ni swilo swa rona leswi tumbeleke, hi ntolovelo vativi va tindzimi va hlengeleta Xiarabu xa mbulavulo hi mindyangu ya mune leyikulu ya ntivo-misava:
Vamaghrebi (Darija) .
Xivulavulelo xa Maghrebi lexi vulavuriwaka eMorocco, Algeria, Tunisia na Libya, xi hambanisiwa hi nkucetelo lowukulu eka Xiberber (Tamazight), kun’we ni ku lomba mali yo tala eka Xifurwa ni Xipaniya. Fonetiki ya yona yi tiveka hi ku herisiwa lokukulu ka switwari swo koma, leswi endlaka leswaku yi hatlisa ngopfu naswona swi tika ku yi twisisa eka Maarabu ya le Middle East.
Muegipta (Masri) .
Hikwalaho ka nkucetelo wa matimu ya tifilimi ta le Egipta, vuyimbeleri (Umm Kulthum) ni mintlango ya thelevhixini, ririmi ra le Cairo hi rona leri twisisiwaka ngopfu emisaveni hinkwayo ya Maarabu. Xihlawulekisi xa yona lexi dumeke ngopfu i ku vitaniwa ka letere Jeem (ج) tanihi "G" yo tika (tanihi le ka "gede").
Xitsonga (Chami) .
Xivulavulelo xa Levantine lexi vulavuriwaka eLebanon, Siriya, Yordani ni le Palestina, hakanyingi xi tekiwa tanihi lexi olovaka ni lexi nga ni miloti. Yi hlayise swikombiso swa Xiaramu (ririmi ra khale ra ndhawu yoleyo) naswona yi ni swilo leswi hambaneke swinene swa mavitanelo ya marito ku ya hi loko u ri edorobeni kumbe etindhawini ta le makaya.
Nsonga-nkulu (Khaliji) ni le Iraq
Khaliji yi vulavuriwa eSaudi Arabia, United Arab Emirates, Kuwait, Qatar na Oman, hi fonetiki na ririmi yi tshama yi ri ekusuhi na Xiarabu xa xikhale ku tlula tindzimi tin’wana, hikwalaho ka ku tihambanisa ka matimu ya nhlonhle leyi hi tlhelo ra ntivo-misava.
Ku pimanisa Ririmi: Rito rin’we, Swilo swa xiviri swo tala
Ku kombisa hi ku kongoma ku hambana loku ka tindzimi, hi leyi ndlela leyi swivulavulelo swin’wana swa swivulavulelo leswi tolovelekeke swa Xiarabu swi hundzuluxeriwaka ha yona ku ya hi xifundzha:
| Xifurwa | Xiarabu lexi tolovelekeke (Fusha) . | Ximaghrebi (Darija) . | Muegipta | Levantine ya xirhendzevutani |
|---|---|---|---|---|
| Ku njhani? | Kayfa haluk? | Kifach daier? / Labas? | Izzayak? (m) / Izzayik? (f) . | Kifak? (m) / Xikifik? (f) . |
| Xana u lava yini? | Madha turid? | Chno bghiti? | Ayez eih? | Chou baddak? |
| Sweswi | Al-An | Daba / Tawa | Delwa'ti | Halla'. |
| Swinene / Swi tele | Jiddan | Bezzaf / Barcha ya xirhendzevutani | Awi | Kteer |
3. Ha Yini Ku Hambana Ko tano Ka Tindzimi?
Ku humelela ka ku hambana loku ku nga hlamuseriwa hi swilo swinharhu leswikulu:
- The linguistic substrate: Loko ririmi ra Xiarabu ri hangalaka hi nkarhi wa ku hlula ka Islam, ri ti veke ehenhla ka tindzimi ta ndhawu leti se a ti vulavuriwa (Coptic eEgypt, Phoenician na Aramaic eLevant, Berber eAfrika N’walungu). Tindzimi leti ti ve ni muvala lowukulu wa Xiarabu lexi vulavuriwaka xa kwalaho.
- Ku endliwa ka tikoloni na matimu ya manguva lawa: Magandlati ya nkucetelo kusuka eka Mfumo wa Ottoman, lawa ya landzeriweke hi ku endliwa ka tikoloni ta Mafurwa, Britain na Italy, ya nghenise madzana ya marito ya Europe eka ntivomarito wa siku na siku.
- Ntivo-misava: Ku hambana lokukulu na swihinga swa ntumbuluko (mananga, tintshava) hi matimu swi hambanile vaaki, leswi tsakelaka ku hundzuka ka ririmi loku tiyimeleke.
Swivutiso Leswi Vutisiwaka Nkarhi Na Nkarhi (FAQ) .
Hi rihi ririmi ra Xiarabu leri u faneleke u ri dyondza ku sungula?
Ku hlawula ku titshege hi tipakani ta wena. Loko u kongomisa eka vudiplomasi, bindzu ra misava hinkwayo kumbe vuhangalasi bya mahungu, Xiarabu xa Modern Standard i xa nkoka. Loko u lava ku vulavurisana hiku olova eka vutomi bya siku na siku hinkwako, Egyptian kumbe Levantine i swihlawulekisi swa kahle swinene hikokwalaho ka xiyimo xale henhla xa ku twisisana.
Xana Maarabu mambirhi lama humaka ematikweni yo hambana-hambana minkarhi hinkwayo ma twisisana?
Hi ku angarhela, ina. Hambileswi Darija yo basa ya le Morocco yi nga vangaka swiphiqo eka muaki wa le Dubai, swivulavuri leswi haswimbirhi hi ntumbuluko swi ta cinca ririmi ra swona (xiendlakalo lexi vuriwaka vutshamo bya ririmi) hi ku tirhisa marito lama nga ekusuhi ni Xiarabu xa le Egipta kumbe xa xikhale leswaku va twisisana.
Xana ririmi ra le makaya ri tsariwe eka Internet?
Ina, hi xitalo. Hi ku fika ka ti- social network ni ti-app to rhumela marungula, tindzimi-nkulu ti tsariwa ku tlula rini na rini, hakanyingi ku tirhisiwa maletere ya Xiarabu kumbe "Araby" (Arabizi)—fambiselo leri tirhisaka maletere ya Xilatini ni tinomboro (ku fana ni 3 eka 'ayn kumbe 7 eka ha) ku tsala mimpfumawulo ya Xiarabu.
Switirhisiwa swa Xiarabu leswi ringanyetiweke & Switirhisiwa
Switirhisiwa swa nkoka swa inthanete ku ndlandlamuxa ntokoto wa wena wa ku thayipa, ku hundzuluxela na ku dyondza Xiarabu:
- Khibhodi ya Xiarabu eka Inthanete – thayipa swihlawulekisi swa Xiarabu hi ku olova hi khibhodi ya hina yo tlhariha ya xiviri.
- Muhundzuluxeri wa Xiarabu eka Inthanete – hundzuluxa marito ya Xiarabu, swivulwa, na matsalwa hi ku hatlisa.
- Xihundzuluxi xa Matsalwa ya Xiarabu – lunghisa ku vumbiwa ka matsalwa ya Xiarabu na nkongomiso wa switirhisiwa swa dizayini na ku hlela.
Mahetelelo
Ku tshinelela ku hambana ka tindzimi ta ririmi ra Xiarabu a swi fanelanga ku voniwa tanihi xihinga, kambe ku tlula kwalaho tanihi ndhawu yo nghena eka ku hambana ka mindhavuko leyi nga tshembisiki ya misava ya Maarabu. Xiarabu xa xikhale xi hlanganisa mianakanyo hi ku tsala, kasi tindzimi ti hlanganisa timbilu hi ku vulavula. Ku tiva kahle kumbe ku twisisa ntsena mabuloho lawa ya ririmi i xilotlelo xo kuma ku nghenelela ka ntiyiso exikarhi ka vavulavuri va yona.
Ku sungula ku thayipa no titoloveta hi ku hatlisa, ringeta khibhodi ya hina ya mahala ya Xiarabu eka inthanete.