ፍልልያት ላህጃ ኣብ ዓረብኛ፡ መምርሒ ምርዳእ ዞባዊ ፍልልያት

ቋንቋ ዓረብ መብዛሕትኡ ግዜ ብኣማኢት ሚልዮናት ተዛረብቲ ዝካፈል ሓደ ዓይነት ብሎክ ኮይኑ ይውሰድ። ይኹን እምበር፡ እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ቋንቋዊ ክውንነት፡ ደረት ኣልቦ ዝያዳ ንኡስ እዩ። ፍልልያት ላህጃ ኣብ ካዛብላንካ ዝተጠቕመሉ ቃል ኣብ ባግዳድ ምሉእ ብምሉእ ብጌጋ ክርድኣሉ ዝኽእል መሳጢ ባህላዊ ሞዛይክ ይስእል። እዚ ብዙሕነት እዚ ንሃብትን ዝተሓላለኸን መዓልታዊ ዝዝረብ ዓረብኛ ዝፈጥር እዩ።

ንተማሃሮ፡ ተጓዓዝቲ ወይ ሰብ ሞያ፡ በዚ ፍልልያት እዚ ምጉዓዝ ምድንጋር ክህልዎ ይኽእል እዩ። እዚ ምሉእ መምርሒ እዚ ንተርእዮ ዲግሎስያ ዝገልጽ ኮይኑ፡ ዓበይቲ ጉጅለታት ላህጃታት ዓረብ ብዝርዝር ዝገልጽ እዩ።

1. ተርእዮ ዲግሎስያ፡ ስታንዳርድ ዓረብ ኣንጻር ላህጃታት

ፍልልያት ላህጃ ንምርዳእ፡ መጀመርታ ነቲ ታሪኽ ቋንቋ ዓረብ ዝቐረጸ diglossia ዝብል ኣምር ክሕዝ ኣለዎ። ዓለም ዓረብ ኣብ ትሕቲ ክልተ መልክዕ ናይ ሓደ ቋንቋ ብሓባር ዝነብሩሉ ስርዓት እያ እትነብር፤

• ዘመናዊ ስታንዳርድ ዓረብኛ (MSA) / ኣል-ፉሻ፡ እዚ ወግዓዊ፡ ኣድማሳውን ጽሑፋውን ቋንቋ እዩ። ኣብ መጻሕፍቲ፡ ጋዜጣታት፡ ፖለቲካዊ መደረታት፡ ትምህርቲ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ዜናታት ቲቪ ይጥቀመሉ። ኩሉ ሰብ ሳላ ትምህርቲ ይርድኦ እምበር ከም ቋንቋ ኣዲኡ ዝዛረቦ የለን።
• ኣዘራርባ ዓረብ / ኣል-ኣሚያ ወይ ዳሪጃ፡ እዚ ቋንቋ ልቢ፡ ገዛ፡ ጎደና፡ ደርፍታት፡ መዓልታዊ ዕላላት እዩ። ብሓፈሻ ብጽሑፍ ዘይተመዝገበን ካብ ዞባ ናብ ካልእ ዞባ ኣዝዩ ዝፈላለ እዩ።

2. ኣርባዕተ ዓበይቲ ጉጅለታት ላህጃ ዓለም ዓረብ

ነፍሲ ወከፍ ሃገር ናይ ገዛእ ርእሳ ረቂቕ ነገራት እኳ እንተሃለዋ፡ ክኢላታት ቋንቋ ብሓፈሻ ንቋንቋ ዓረብ ኣብ ኣርባዕተ ዓበይቲ ጂኦግራፍያዊ ስድራቤታት ይምድብዎ፤

መግረቢ (ዳሪጃ)

ኣብ ሞሮኮ፡ ኣልጀርያ፡ ቱኒዝያን ሊብያን ዝዝረብ ላህጃ ማግረቢ፡ ካብ በርበር (ታማዚት) ብዝነበሮ ሓያል ጽልዋ፡ ከምኡ’ውን ካብ ፈረንሳን ስጳኛን ብዝረኸቦ ሰፊሕ ልቓሕ ይፍለ። ድምጻዊ ድምጹ ብሓያል ምውጋድ ሓጸርቲ ድምጽታት ዝልለ ኮይኑ፡ ብፍላይ ንኣዕራብ ማእከላይ ምብራቕ ቅልጡፍን ንምርዳእ ኣጸጋምን ይገብሮ።

እቲ ግብጻዊ (ማስሪ)

ሳላ ታሪኻዊ ጽልዋ ሲነማ፡ ሙዚቃ (ኡም ኩልቱም)፡ ከምኡ’ውን ተኸታታሊ ፊልምታት ተለቪዥን፡ ላህጃ ካይሮ ኣብ መላእ ዓለም ዓረብ ብሰፊሑ ዝርዳእ እዩ። እቲ ዝያዳ ፍሉጥ ባህርያቱ ድማ ኣደማምጻ ፊደል ጀም (ج) ከም ተሪር "G" (ከምቲ ኣብ "ኣፍደገ") እዩ።

እቲ ለቫንቲን (ቻሚ)

ኣብ ሊባኖስ፡ ሶርያ፡ ዮርዳኖስን ፍልስጤምን ዝዝረብ ላህጃ ሌቫንታይን፡ መብዛሕትኡ ግዜ ከም ልስሉስን ዜማ ዘለዎን እዩ ዝረአ። ኣሰር ኣራማይስጢ (ጥንታዊ ቋንቋ ናይቲ ዞባ) ዝተዓቀበ ኮይኑ፡ ከከም ኣብ ከተማ ወይ ገጠር ዘለኻ ኣዝዩ ፍሉይ ናይ ኣደማምጻ ንኡስ ንኡስ ንኡስ ንኡስ ንኡስ ንኡስ ኣደማምጻታት ኣለዎ።

ወሽመጥ (ካሊጂ)ን ዒራቕን...

ኣብ ስዑዲ ዓረብ፡ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ኩዌት፡ ቀጠርን ዖማንን ዝዝረብ ካሊጂ፡ ብሰንኪ ታሪኻዊ ጂኦግራፍያዊ ተነጽሎ ናይታ ሓውሲ ደሴት፡ ካብ ካልኦት ላህጃታት ብድምጽን ሰዋስውን ናብ ክላሲካል ዓረብ ዝቐረበ ኮይኑ ይቕጽል።

ቋንቋዊ ምውድዳር፡ ሓደ ቃል፡ ብዙሕ ክውንነታት

ነዚ ናይ ላህጃ ፍልልያት ብጭቡጥ ንምግላጽ፡ ገለ ልሙዳት መግለጺታት ዓረብ ከከም ዞባኦም ብኸመይ ከም ዝትርጎሙ እንሆ፤

3. ከምዚ ዝኣመሰለ ናይ ላህጃ ፍልልይ ስለምንታይ እዩ፧

ምምጻእ ናይዞም ፍልልያት ብሰለስተ ዓበይቲ ረቛሒታት ክግለጽ ይከኣል፤

1. ቋንቋዊ ትሕተ-ቅርጺ፡ ቋንቋ ዓረብ ኣብ እዋን እስላማዊ ስዕረታት ምስ ተዘርግሐ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ድሮ ዝዝረቡ ዝነበሩ ናይቲ ከባቢ ቋንቋታት (ኣብ ግብጺ ቅብጢ፡ ኣብ ሌቫንት ፊንቄን ኣራማይክን፡ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ በርበር) ተደራሪቡ። እዚ ቛንቋታት እዚ ነቲ ኣብቲ ኸባቢ ዚዝረብ ዓረብኛ ኣዝዩ ሕብሪ ሂብዎ እዩ።
2. መግዛእትን ዘመናዊ ታሪኽን፡ ካብ ግዝኣት ኦቶማን ዝመጸ ማዕበላት ጽልዋ፡ ስዒቡ ድማ መግዛእቲ ፈረንሳ፡ እንግሊዝን ጥልያንን ኣማኢት ቃላት ኤውሮጳ ኣብ መዓልታዊ ስነ-ቓላት ወጊኡ።
3. ጂኦግራፊ፡ ዘይተኣደነ ርሕቀትን ተፈጥሮኣዊ መሰናኽላትን (በረኻታት፡ ኣኽራናት) ብታሪኽ ንህዝቢ ተነጺሉ፡ ንርእሱ ዝኸኣለ ቋንቋዊ ፍልቀት ዝምችእ እዩ።

መደምደምታ

ንፍልልያት ላህጃ ቋንቋ ዓረብ ምቕራብ ከም ዕንቅፋት ዘይኮነስ ከም መእተዊ ናብቲ ንምእማኑ ዘጸግም ባህላዊ ብዙሕነት ዓለም ዓረብ ክረአ ይግባእ። ክላሲካል ዓረብኛ ብጽሑፍ ንኣእምሮታት ክጥርንፍ እንከሎ፡ ላህጃታት ድማ ብዘረባ ንልቢ ይጥርንፍ። ነዞም ቋንቋዊ ድልድላት ምምራሕ ወይ ብቐሊሉ ምርዳእ፡ ኣብ መንጎ ተዛረብቱ ሓቀኛ ምጥሓል ንምርካብ እቲ ቁልፊ እዩ።

ምጽሓፍን ምልምማድን ብኡንብኡ ንምጅማር፡ ናጻ ዓረብኛ ቁልፊ ሰሌዳና ብኢንተርነት ፈትኑ።