ዓረብኛ ቁልፊ ሰሌዳ
ሕግታት ሰዋስው ዓረብ፡ ምሉእን ዝተቐለለን መምርሒ
ቋንቋ ዓረብ ዝተሓላለኸ ምዃኑ ዝና ኣለዎ፡ ብሓቂ ግን ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለምና ኣዝዮም ስነ-መጐታውን ሒሳባውን ቋንቋታት እዩ። ሕግታት ሰዋስው ዓረብ (ኣልቃዋዒድ ተባሂሉ ዝጽዋዕ) ኣብ ዘደንቕ ትኽክለኛነት ዘለዎ ስርዓት ዝተመርኮሰ እዩ። ቀንዲ ኣገባባቱ ምስ ጨበጥካ፡ ንዝኾነ ክላሲካዊ ጽሑፍ፡ ካብ ቁርኣን ክሳብ ዘመናዊ ስነ-ጽሑፍ ንምፍታሕ መፍትሕ ትሕዝ።
ሰዋስው ዓረብ ብባህሊ ኣብ ክልተ ዓበይቲ ስነ-ፍልጠት ይምቀል፡ ናህው (ስነ-ቓል፡ ማለት ተግባር ቃላት ኣብ ሓረግን መወዳእታታቶምን) ከምኡ’ውን ሳርፍ (ሞርፎሎጂ፡ ማለት ውሽጣዊ ኣቃውማ ቃላት)። እዚ መምርሒ እዚ ጽቡቕ ጅማሮ ንምውራድ ክትፈልጦም ዘለካ መሰረታዊ መትከላት የቕርብ።
1. እቶም ሰለስተ ምድባት ቃላት (ኣቕሳም ኣል-ካሊማ) .
ዘይከምቲ ኣስማት፡ ቅጽላት፡ ግሲታት፡ ቅጽላት፡ መተሓላለፍቲ ወዘተ ዝፈሊ እንግሊዝኛ፡ ዓረብኛ ብውሕሉል ኣገባብ ምደባ የቃልሎ። ነፍሲ ወከፍ ቃል (ካሊማ) ኣብ ቋንቋ ዓረብ ኣብ ሓደ ካብዞም ሰለስተ ምድባት ክኸውን ኣለዎ :
- ስም (Ism - اسم): ብእንግሊዝኛ ኣስማት (ሰብ፡ ገዛ)፡ ቅጽላት (ነዊሕ፡ ጽብቕቲ)፡ ተውላጠ-ስማት (ንሱ፡ ኣነ)፡ ከምኡ’ውን ቅጽላት ግዜ/ቦታ (ሎሚ፡ ኣብ ቅድሚ) ንብሎ ዘጠቓልል እዩ። ሓደ ስም ብቋንቋ ዓረብ ነቲ ውሱን ጽሑፍ "ኣል" (ال) ወይ "ታንዊን" (ኣብ መወዳእታ ድርብ ድምጺ) ክወስድ ይኽእል።
- ግሲ (Fi'l - فعل): ምስ ሓደ ግዜ (ሕሉፍ፡ ህሉው/መጻኢ፡ ወይ ግዴታዊ) ዝተኣሳሰር ተግባር ይገልጽ። ኣብነት፡ ካታባ (كَتَبَ - ጽሒፉ)።
- The Particle (Harf - حرف): እዚኦም ንኣሽቱ ዘይልወጡ ቃላት ኮይኖም ምስ ስም ወይ ግሲ (ቅድመ-ጥብቆታት፡ መተሓላለፍቲ፡ ሕቶ ንጥረ-ነገራት) ክተሓሓዙ ከለዉ ጥራይ ምሉእ ትርጉም ዘለዎም እዮም። ኣብነት፡ ፋይ (فِي - ኣብ)።
2. ህንጸት ሓረግ (ኣል-ጁምላ)
ኣብ ቋንቋ ዓረብ ክልተ ዓይነት ሓረጋት ኣለዉ፣ በቲ ዝጅምሩሉ ዓይነት ቃል ዝግለጹ፤
ሀ/ እቲ ስማዊ ሓረግ (ኣል-ጁምላ ኣል-ኢስሚያ)
እዚ ብ ስም ዝጅምር ሓረግ እዩ። ብሓፈሻ ብኽልተ መሰረታዊ ኣዕኑድ ዝቖመ እዩ፤
- እቲ ሙብታዳ' (እቲ ዝዝረበሉ ዘሎ ኣርእስቲ/ቴማ)።
- እቲ ካባር (ብዛዕባ እዚ ኣርእስቲ ዝወሃብ ሓበሬታ)።
ንኣብነት፡ الرَّجُلُ طَوِيلٌ (ኣር-ራጁሉ tawilun) = እቲ ሰብኣይ (እዩ) ነዊሕ። ኣብ ህሉው ግዜ "ክኸውን" ዝብል ግሲ ብዓረብኛ ከምዘይግለጽ ኣስተውዕል!
ለ/ እቲ ናይ ቃላዊ ሓረግ (ኣል-ጁምላ ኣል-ፊዒሊያ) .
እዚ ብ ግሲ ዝጅምር ሓረግ እዩ። ኣብ ዓረብኛ ዘሎ ክላሲካል ስርዓተ ቃላት ካብ እንግሊዝኛ (Subject-Verb-Object) ብመሰረቱ ዝተፈልየ እዩ። ብቋንቋ ዓረብ፡ እቲ ስርዓት ግሲ + ርእሰ ነገር + ኣቕሓ (VSO) እዩ።
- ፊ'ል፡ እቲ ግሲ።
- ፋይል፡ እቲ ርእሰ ነገር (እቲ ተግባር ዝገብር)።
- ማፍዑል ቢሂ፡ እቲ ቀጥታዊ ኣቕሓ (እቲ ተግባር ዝፍጸም)።
ኣብነት፡ أَكَلَ الوَلَدُ تُفَّاحَةً (ኣካላ ኣል-ዋላዱ ቱፋሃታን) = እቲ ወዲ ኣፕል በሊዑ።
3. ልቢ ሰዋስው፡ ምውራድ (ኣልኢዕራብ)
እዚ እቲ ኣገዳስን ፍሉጥን ሕጊ ሰዋስው ዓረብ እዩ። ኢዕራብ ማለት ከከምቲ ኣብ ሓረግ ዘለዎ ሰዋስው ተራ ናይ መወዳእታ ድምጺ ናይ ሓደ ቃል ዝመጽእ ለውጢ እዩ። ሳላ እዛ ናይ መወዳእታ ድምጺ እዚኣ ኢና ዋላ እቲ ስርዓት ቃላት እንተተገልበጠ መን ርእሰ ነገርን መን ኣቕሓን ምዃኑ ንፈልጥ።
| ሰዋስዋዊ ጉዳይ | ተግባር (ንኣብነት) . | ናይ መወዳእታ ድምጺ (ምልክት) | ጭቡጥ ኣብነት |
|---|---|---|---|
| ስማዊ (ማርፉ') | ርእሰ ነገር (ፋይል)፡ ሙብታዳ'። | ዳማ ( ُ ) / "ኡ" ድምጺ | ኣል-ዋላድኡ (الولدُ) - እቲ ወዲ (ዛዕባ) |
| ከሳሲ (ማንሱብ) | እቲ ቀጥታዊ ነገር (ማፍኡል ቢሂ) . | ፋታ ( َ ) / "ሀ" ዝብል ድምጺ | ኣል-ዋላድኣ (الولدَ) - እቲ ወዲ (ኣቕሓ) |
| ጀኒቲቭ (ማጅሩር) | ድሕሪ ቅድመ-ጥብቆ፡ ወይ ዋንነት | ካስራ ( ِ ) / "i" ድምጺ | ኣል-ዋላድኢ (الولدِ) - ካብ/ናብ ወዲ |
4. ሞርፎሎጂካዊ ስርዓት (ሱርን ቅዲን) .
ቋንቋ ዓረብ ንመዝገበ-ቓላቱ ንምህብታም ኣብ ሓደ ብልሓት ዘለዎ ስርዓት ይምርኮስ፡ ስሉሳዊ ሱር (ሰለስተ መሰረታዊ ፊደላት)። ዳርጋ ኩሎም ቃላት ዓረብ ካብቲ ሓፈሻዊ ሓሳብ ዝሓዘ ሱር ሰለስተ ድምጽታት ዝመጹ እዮም።
ነዘን ሰለስተ ፊደላት ኣብ ዝተፈላለየ "ቅርጽታት" (ቅጥዕታት) ብምእታው፡ ካብ ሓደ ትርጉማዊ ስድራቤት ብዙሓት ቃላት ንረክብ (እዞም ፊደላት ካብ ፊደላት ዓረብ ዝመጹ እዮም)። እስከ ነቲ ናይ ምጽሓፍ ሓሳብ ዝሓዘ ሱር K-T-B (ك ت ب) ንውሰድ፤
- KaTaBa = ንሱ ጽሒፉ (እቲ ግሲ)።
- KaaTiB = ሓደ ጸሓፊ (ኣርእስቲ ናይቲ ተግባር)።
- maKTuB = ዝተጻሕፈ፡ ፊደል (እቲ ኣቕሓ)።
- maKTaB = ቤት ጽሕፈት/ዴስክ (እቲ ተግባር ዝካየደሉ ቦታ)።
- ክይትኣብ = መጽሓፍ።
ብተደጋጋሚ ዝሕተቱ ሕቶታት (FAQ)
ቀንዲ ጸገም ሰዋስው ዓረብ እንታይ እዩ?
ንሓደ ዘይመበቆላዊ ተዛራባይ፡ እቲ ዝዓበየ ብድሆ ነቲ ስርዓተ ምውራድ (I'rab) ብኣፍ ምውህሃድ እዩ። ብርግጽ ኣብቲ ዝዝረብ ቋንቋ (ላህጃ፡ ፍልልያት ላህጃ ኣብ ዓረብ ርአ)፡ እዞም መወዳእታታት ጠፊኦም እዮም፡ እንተኾነ ግን ዘመናዊ ስታንዳርድ ዓረብ ብትኽክል ምንባብን ምዝራብን ግዴታ እዮም።
ግሲታት ኣብ ዓረብኛ ብኸመይ ይተሓዋወሱ?
ዘይከምቲ ብዙሕ ግዜ ዘለዎ እንግሊዝኛ፡ ዓረብኛ ክልተ ቀንዲ መዳያት ጥራይ እዩ ዘለዎ፡ እቲ ፍጹም (ኣል-ማዲ)፡ ንዝተዛዘመ ተግባር (መብዛሕትኡ ግዜ ከም ሕሉፍ ግዜ ይትርጎም)፡ ከምኡ’ውን እቲ ዘይፍጹም (ኣል-ሙዳሪ’)፡ ንቐጻሊ ወይ ንመጻኢ ተግባር (ህሉው/መጻኢ)።
ካብ ሕግታት ሰዋስው ፍሉያት ኣለዉ ድዮም?
እወ ከምቲ ኣብ ዝዀነ ይኹን ቋንቋ! ንኣብነት ኣብ ጀኒቲቭ ኬዝ ካስራ (ድምጺ "i") ምጽዓን ዝኣበዩ ቃላት ኣለዉ፡ "ማምኑ' ሚን ኣስ-ሳርፍ" (ዲፕቶትስ) ተባሂሎም ይጽውዑ። ይኹን እምበር፡ ሰዋስው ዓረብ ብዓለም ደረጃ ካብ ሰዋስው እንግሊዝ ኣዝዩ ዝያዳ ናይ ሒሳብን ስሩዕን ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ።
ዝምከሩ መሳርሒታት ዓረብ & ጸጋታት
ናይ ዓረብኛ ምጽሓፍ፡ ትርጉምን ትምህርትን ተመኩሮኻ ንምዕባይ ኣገደስቲ ናይ ኦንላይን መሳርሒታት፤
- ዓረብኛ ቁልፊ ሰሌዳ ብኢንተርነት – ብስማርት ቨርቹዋል ቁልፊ ሰሌዳና ብቐሊሉ ዓረብኛ ፊደላት ንጽሓፍ።
- ተርጓሚ ዓረብኛ ብኢንተርነት – ቃላት፡ ሓረጋትን ጽሑፋትን ዓረብኛ ብቕጽበት ምትርጓም።
- ዓረብኛ ጽሑፍ ቀያሪ – ንመሳርሒታት ዲዛይንን ኣርትዖትን ቅርጽን ኣንፈትን ስክሪፕት ዓረብ ምእራም።
መደምደምታ
ሕግታት ሰዋስው ዓረብ ምምሃር ጽንዓት ዝሓትት ግን ከኣ ኣዝዩ ዓስቢ ዘለዎ መሳጢ ጉዕዞ እዩ። ንሰለስተ ዓይነት ቃላት ናይ ምልላይ ስነ-ጥበብ፡ ቃላዊ ስርዓተ-ሓሳባትን ናይ መወዳእታ ለውጢ ድምጺ (ኢዕራብ) ምስ መለኽካ፡ ኣፍደገ ክላሲካል ግጥሚ፡ ስነ-ጽሑፍን ሃይማኖታዊ ጽሑፋትን ሰፊሕ ክፉት ክኸውን እዩ። መፍትሕ ዓወት? ብዝተኻእለ መጠን ብስሩዕ ትንተና ሓረግ (ኢዕራብ) ተለማመድ!
ምጽሓፍን ምልምማድን ብኡንብኡ ንምጅማር፡ ናጻ ዓረብኛ ቁልፊ ሰሌዳና ብኢንተርነት ፈትኑ።