Arap diliniň taryhy: Gelip çykyşyndan global täsire çenli

Şahyryň, ruhyýetiň, ylymyň we diplomatiýanyň dili bolan arap dilinde häzirki wagtda dünýäde 400 milliondan gowrak adam gürleýär. 22 ýurduň resmi dili we Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) alty resmi diliniň biri, baý we çylşyrymly taryhy bar. Thisöne bu dil nädip dünýä indi we häzirki ýagdaýyna nähili ösdi? Arap diliniň taryhyna çümmek .

1. Kökleri: Semit dil maşgalasy

Arapça giň Afroasiatik dil maşgalasyna , has takygy semit dilleri şahasyna degişlidir. Şeýlelik bilen ýewreý, arameý, finik we akkadian (gadymy Mesopotamiýanyň dili) bilen umumy ata-babalary paýlaşýar.

Semit diliniň iň gadymy yzlary miladydan öňki birnäçe müňýyllyklara degişlidir. Arap ýarym adasynda arap ösdi. Lingwistler köplenç gadymy arap dillerini iki topara bölýärler: Köne Günorta Arap (epigrafik Günorta Arap) we Köne Demirgazyk Arap. Ikinjiden şu gün bilýän arap dilimiz.

2. Yslamdan öňki arap we şahyrana däp

VII asyrdan ozal Arap ýarym adasynda dürli beduin taýpalary ýaşaýardy. Merkezleşdirilen döwlet bolmasa-da, ägirt uly dilden aýdylýan däp-dessurlar bilen goldanýan dil arkaly güýçli medeni jebislik bar. Yslamdan öňki döwür (köplenç Jahiliýa diýilýär) beduin poeziýasynyň altyn asyrydy.

Şol döwürde arap elipbiýiniň Nabatae elipbiýinden (özi arameý dilinden alnan) henizem emele gelýändigini bilşimiz ýaly. Arap elipbiýinde ýazylan ilkinji tekstler beöň 4-5-nji asyrlara degişlidir.

3. Kuranyň Ylhamy we Diliň standartlaşdyrylmagy

7-nji asyr arap diliniň taryhynda aýgytly öwrülişik boldy. Gurhanyň Muhammet pygambere inderilmegi dile mukaddes status berdi. Gurhanyň teksti Nusgawy arap ( Al-Fusha ) esasyna öwrülen Kuraýş taýpasynyň (Mekge taýpasy) şiwesinde ýüze çykypdyr.

Yslam imperiýasynyň çalt giňelmeginiň (we arap däl dilli ilatyň birleşmeginiň) öňünde mukaddes teksti islendik üýtgeşiklikden goramak üçin alymlar dili kodlamaly we arap grammatikasynyň düzgünlerini döretmeli boldular.

• Grammatikanyň döredilmegi: Grammatikalar, esasanam Basra we Kufada (häzirki Yrakda) 8-nji asyrda berk düzgünler döredipdirler. Sibawayhyň işi esasanam esas bolup durýar.
• Diakritiki bellikleriň goşulmagy: Şol bir esasy görnüşi (ب, ت, as ýaly) paýlaşýan harplary tapawutlandyrmak üçin nokatlar goşuldy.
• Wokalizasiýa: Gurhanyň tekstinde aýdylyş ýalňyşlyklarynyň öňüni almak üçin gysga çekimli sesler (Harakat) girizildi.

4. Yslam altyn asyry we ylmy täsir

VIII-XIII asyrda, Umaýýad we Abbas halyflygy döwründe araplar Ispaniýadan (Al-Andalus) Hindistanyň serhedine çenli uzap gidýän imperiýanyň lingua frankasyna öwrüldi. Arap dili indi diňe diniň dili däldi; dolandyryş, pelsepe we ilkinji nobatda ylym diline öwrüldi.

Uly terjime hereketi başlandy. Grek (Aristotel, Platon, Ewklid), Pars we Hindi eserleri arap diline terjime edildi. Arap dilli alymlar söz baýlygyny täze lukmançylyk, matematiki we astronomiki terminler bilen baýlaşdyrdy. Munuň üsti bilen köp arap sözleri soňra Europeanewropa dillerine girdi (meselem algebra , zenit , şeker , pagta we Arap sanlary ).

5. Häzirki zaman döwri: Diglossia we Modern Standard Arab

Häzirki wagtda arap dili diglossie diýilýän lingwistik ýagdaý bilen häsiýetlendirilýär, bu dürli funksiýalar bilen diliň iki sanawynyň bilelikde ýaşamagyny aňladýar:

Häzirki zaman standart arap (MSA)

Bu nusgawy arap diliniň göni ewolýusiýasy. XIX we 20-nji asyrlarda ( Nahda , Arap Galkynyşy döwründe) häzirki zaman söz düzümini öz içine almak üçin uýgunlaşdyryldy. Writingazuw dili, metbugat, bilim, edebiýat we resmi çykyşlar. Arap dünýäsinde düşünilýär.

Arap şiweleri (Darija / Amiýa)

Bu gündelik durmuşda aýdylýan dil. Her bir ýurduň, hatda her sebitiň ozal bar bolan dilleriň (Demirgazyk Afrikadaky Berber, Lewantda arameý) ýa-da kolonial dilleriň (fransuz, iňlis, ispan) täsiri bolan öz şiwesi bar. Demirgazyk Afrikanyň, Müsüriň, Lewantyň we Aýlagyň dialektleri käwagt biri-birinden gaty tapawutly bolup biler.

Netije

Arap diliniň taryhy adatdan daşary çydamlylygyň we üznüksiz uýgunlaşmagyň biridir. Arap çölüniň taýpalary bilen çäklenýän dilden başlap, adamzat taryhyny emele getirýän siwilizasiýanyň esasy wektoryna öwrüldi. Häzirki zaman edebiýatynyň, pan-arap metbugatynyň we sanly sferanyň kömegi bilen arap öz taryhyny ýazmagyny dowam etdirýär we dünýäniň dilçilerini özüne çekýär.

Derrew ýazmaga we türgenleşmäge başlamak üçin onlaýn arap klawiaturasy synap görüň.