Хатти арабӣ: Санъати муқаддаси ҳарф ва ҳаракат

Яке аз баландтарин ифодаҳои бадеии ҷаҳони ислом маҳсуб мешавад, кихати арабӣ(ёхатт) аз вазифаи соддаи тарҷумаи матн хеле фаротар аст. Ин санъати ба калима додани шакли эстетикй ва маънавй мебошад. Он дар таърих, меъморӣ ва дин бофта шуда, навиштанро ба рақси хатҳои геометрӣ ва каҷҳои ҳамоҳанг табдил медиҳад.

Ба феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО шомил шудааст, хатти арабӣ дӯстдорони санъати саросари ҷаҳонро ба худ ҷалб мекунад. Ин дастури мукаммал шуморо даъват мекунад, ки пайдоиши он ва таҳаввули хатти арабӣ дар тӯли садсолаҳо, услубҳои барҷастаи он ва абзорҳои анъанавии барои омӯзиши он заруриро омӯзед.

1. Пайдоиши хатти арабӣ: байни муқаддас ва эстетикӣ

Пеш аз зуҳури ислом дар асри VII фарҳанги нимҷазираи Араб пеш аз ҳама ба анъанаҳои шифоҳӣ ва шеърӣ такя мекард. Пайдоиши матни муқаддаси Қуръон ин парадигмаро вайрон карда, зарурати фаврии сабти каломи илоҳӣ бо қадри имкон визуалиро ба вуҷуд овард.

Махз аз хамин такони маънавй хатти арабй ба вучуд омадааст. Азбаски тасвирҳои маҷозӣ (портретҳои инсон ё мавҷудоти илоҳӣ) дар фазои мазҳабӣ истифода намешаванд, рассомон ва ҳунармандони мусулмон тамоми эҷодиёти худро ба санъати ҳарф сарф кардаанд. Хамин тавр, котиб як актёри асосии хифзи маданият гардид.

2. Усулҳои асосии хатти арабӣ

Дар тӯли садсолаҳо ва дар саросари минтақаҳои гуногун (аз Андалусия то сарҳадҳои Форс), услубҳои гуногуни навиштан аз ҷониби хаттотҳои бузурги устод рамзгузорӣ карда шуданд. Онҳо одатан ба ду оилаи асосӣ тасниф мешаванд: услубҳои кунҷӣ (геометрӣ) ва услубҳои курсивӣ (моеъ).

Услуби куфий

Аз шаҳри Куфа дар Ироқ сарчашма гирифта, ин яке аз қадимтарин услубҳост. Куфий, ки бо шаклҳои кунҷӣ, уфуқӣ ва сахти худ хос буд, барои нусхабардории дастнависҳои аввали Қуръон ва навиштаҷоти ёдгорие, ки дар деворҳои масҷид кандакорӣ карда шудааст, ба таври васеъ истифода мешуд.

Услуби Насх

Насх тақрибан дар асри 10 пайдо шуда, як услуби курсии дорои қобили хониши баланд аст. Он назар ба куфий чандиртар ва мудаввартар буда, зуд ба услуби стандартии нусхабардории китобҳо ва Қуръон табдил ёфт. Аксарияти Шрифтҳои арабӣ маҳз аз ҳамин услуб гирифта шудаанд.

Услуби Тулус

Сулус (маънои «сеяки») шарифтарин ва душвортарин сабки азхудшуда маҳсуб мешавад. Хеле ороишӣ буда, бо ҳарфҳои хатҳои борик ва байниҳамдор, асосан барои унвонҳо, катибаҳои асосии меъморӣ ва осори ороишии санъат маҳфуз аст.

Услубҳои Дивонӣ ва Насталиқ

Дивонӣ, ки дар дарбори усмонӣ таҳия шудааст, бо зебогии курсии ҳарфҳои ба ҳам наздик фарқ мекунад. Насталиқ бошад, гавҳари хатти форсӣ аст. Бо моеъи аз ҳад зиёд, он таассурот медиҳад, ки калимаҳо дар саросари саҳифа ҳаракат мекунанд.

Хулосаи услубҳои асосии навиштан

3. Асбоби анъанавии устоди хаттот

Таҷрибаи Хат асбобҳои мушаххасеро талаб мекунад, ки дар тӯли асрҳо бетағйир мондаанд, ки дар маросими эҷодӣ нақши пурра доранд:

• Қалами қамишӣ (Қалам): Подшоҳи асбобҳо. Он найест, ки дар кунҷ бурида шудааст. Паҳноӣ ва кунҷи сӯрохии нӯг ғафсии зарбаҳои навиштанро муайян мекунад.
• The Ink (Midad): Ба таври анъанавӣ аз сӯрохи чароғ ва резини арабӣ сохта шудааст, он ранги амиқи сиёҳ ва устувории аъло пешкаш мекунад.
• Ликка: Як ришта аз риштаҳои абрешими хом, ки дар дохили зарф ҷойгир карда шудааст. Он барои танзими миқдори сиёҳе, ки калам ҷаббида мешавад, барои пешгирӣ кардани доғ дар коғаз хидмат мекунад.
• Коғаз (Аҳар): Коғазе, ки бо омехтаи сафедаи тухм ва гилхок печонида шуда, сипас сайқал дода шудааст. Ин омодагӣ ба қалам имкон медиҳад, ки бемалол лағжад ва имкони харошиданро барои ислоҳи хатогиҳо фароҳам меорад.

Хулоса

Хаттототи арабӣ пулест, ки миёни гузашта ва имрӯз, дунявӣ ва муқаддас сохта шудааст. Новобаста аз он ки он дар дастнависи қадимӣ сабт шудааст ё дар девори як метрополияи муосир, он қудрати ҷолиби худро нигоҳ медорад. Барои оғоз кардан, ба маводи гаронбаҳо лозим нест: қалами бамбук, каме сиёҳ ва як миқдори хуби сабр кифоя аст, ки ин санъати хати покро оғоз кунад.

Барои фавран оғоз кардани чоп кардан ва машқ кардан, клавиатураи онлайни арабиро санҷед.