Historia języka arabskiego: od początków do globalnych wpływów

Arabski, język poezji, duchowości, nauki i dyplomacji, jest dziś używany przez ponad 400 milionów ludzi na całym świecie. Język urzędowy 22 krajów i jeden z sześciu języków urzędowych Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). Ma bogatą i złożoną historię. Ale jak narodził się ten język i jak ewoluował do tego, czym jest dzisiaj? Zanurz się w historii języka arabskiego.

1. Korzenie: rodzina języków semickich

Arabski należy do ogromnej rodziny języków afroazjatyckich, a dokładniej do gałęzi języków semickich. Zatem ma wspólnych przodków z hebrajskim, aramejskim, fenickim i akadyjskim (językiem starożytnej Mezopotamii).

Najstarsze ślady języka semickiego sięgają kilku tysiącleci p.n.e. Język arabski rozwinął się na Półwyspie Arabskim. Lingwiści generalnie dzielą starożytne języki arabskie na dwie grupy: staro-południowoarabski (epigraficzny południowoarabski) i staro-północnoarabski. To od tego ostatniego wywodzi się język arabski, który znamy dzisiaj.

2. Przedislamski język arabski i tradycja poetycka

Przed VII wiekiem Półwysep Arabski był zamieszkany przez różne plemiona Beduinów. Chociaż nie było scentralizowanego państwa, poprzez język istniała silna jedność kulturowa, wspierana przez ogromną tradycję ustną. Era przedislamska (często nazywana Jahiliyyah) była złotym wiekiem poezji Beduinów.

W tym czasie alfabet arabski, jaki znamy, wciąż się kształtował, wywodząc się z alfabetu nabatejskiego (który sam wywodzi się z języka aramejskiego). Pierwsze teksty pisane alfabetem arabskim pochodzą z IV i V wieku naszej ery.

3. Objawienie Koranu i standaryzacja języka

VII wiek był zdecydowanym punktem zwrotnym w historii języka arabskiego. Objawienie Koranu prorokowi Mahometowi nadało temu językowi status świętego. Tekst Koranu został objawiony w dialekcie plemienia Kurajszytów (plemienia Mekki), który stał się podstawą klasycznego języka arabskiego (Al-Fusha).

Aby uchronić święty tekst przed zmianami w obliczu szybkiego rozwoju imperium islamskiego (i integracji ludności niearabskojęzycznej), uczeni musieli skodyfikować język i ustalić zasady gramatyki arabskiej:

• Tworzenie gramatyki: Gramatycy, zwłaszcza w Basrze i Kufie (w dzisiejszym Iraku), ustalili w VIII wieku surowe zasady. Szczególnie fundamentalna jest praca Sibawayha.
• Dodanie znaków diakrytycznych: aby rozróżnić litery mające ten sam podstawowy kształt (np. ب, ت, ث), dodano kropki.
• Wokalizacja: wprowadzono znaki dla krótkich samogłosek (harakat), aby zapobiec błędom w wymowie tekstu Koranu.

4. Złoty wiek islamu i wpływy naukowe

Od VIII do XIII wieku, za czasów kalifatów Umajjadów i Abbasydów, język arabski stał się lingua franca imperium, które rozciągało się od Hiszpanii (Al-Andalus) po granice Indii. Arabski nie był już tylko językiem religii; stał się językiem administracji, filozofii, a przede wszystkim nauki.

Rozpoczął się szeroko zakrojony ruch tłumaczeniowy. Na język arabski przetłumaczono dzieła greckie (Arystoteles, Platon, Euklides), perskie i indyjskie. Arabskojęzyczni uczeni wzbogacili słownictwo o nowe terminy medyczne, matematyczne i astronomiczne. Dzięki temu wiele arabskich słów weszło później do języków europejskich (takich jak algebra, zenit, cukier, bawełna i cyfry arabskie).

5. Era nowożytna: dyglosja i współczesny standardowy język arabski

Współcześnie język arabski charakteryzuje się sytuacją językową zwaną diglossie, oznaczającą współistnienie dwóch rejestrów językowych o różnych funkcjach:

Nowoczesny standardowy język arabski (MSA)

Jest to bezpośrednia ewolucja klasycznego języka arabskiego. Został zaadaptowany w XIX i XX wieku (w okresie Nahda, renesansu arabskiego), aby uwzględnić współczesne słownictwo. Jest to język pisania, prasy, edukacji, literatury i oficjalnych przemówień. Rozumie się to w całym świecie arabskim.

Dialekty arabskie (Darija / Amiya)

Jest to język używany w życiu codziennym. Każdy kraj, a nawet każdy region ma swój własny dialekt, na który wpływają istniejące wcześniej języki (berberyjski w Afryce Północnej, aramejski na Lewancie) lub języki kolonialne (francuski, angielski, hiszpański). Dialekty Afryki Północnej, Egiptu, Lewantu i Zatoki Perskiej mogą czasami bardzo się od siebie różnić.

Wniosek

Historia języka arabskiego charakteryzuje się niezwykłą odpornością i ciągłą zdolnością adaptacji. Z języka ograniczonego do plemion pustyni arabskiej stał się głównym wektorem cywilizacji, kształtującym historię ludzkości. Dziś, napędzany współczesną literaturą, mediami panarabskimi i sferą cyfrową, język arabski nadal pisze swoją historię i fascynuje lingwistów na całym świecie.

Aby od razu zacząć pisać i ćwiczyć, wypróbuj naszą bezpłatną arabską klawiaturę online.