Арабча баскычтоп
Араб грамматикасынын эрежелери: толук жана жөнөкөйлөштүрүлгөн колдонмо
Араб тили татаал деген атка ээ, бирок чындыгында ал дүйнөдөгү эң логикалык жана математикалык тилдердин бири. Араб грамматикасынын эрежелери(Аль-Каваиддеп аталат) укмуштуудай тактык системасына негизделген. Анын негизги механизмдерин түшүнгөндөн кийин, сиз Курандан заманбап адабиятка чейин каалаган классикалык текстти чечмелөө үчүн ачкычты кармайсыз.
Араб грамматикасы салттуу түрдө эки чоң илимге бөлүнөт:Нахв(синтаксис, б.а., сөздөрдүн сүйлөмдөгү кызматы жана алардын соңкулары) жанаСарф(морфология, б.а. сөздөрдүн ички түзүлүшү). Бул колдонмо жакшы баштоо үчүн билүү үчүн негизги принциптерди сунуш кылат.
1. Сөздөрдүн үч категориясы (Аксам аль-Калима)
Зат атоочторду, сын атоочторду, этиштерди, тактоочторду, байламталарды ж.б. айырмалаган англис тилинен айырмаланып, араб тили классификацияны чеберчилик менен жөнөкөйлөтөт. Араб тилиндеги ар бир сөз (Калима) булүч категориянын бирине таандык болушу керек :
- Зат атооч (Ism - اسم): Ал англис тилинде биз атаган зат атоочторду (адам, үй), сын атоочторду (узун, сулуу), ат атоочторду (ал, мен) жана убакыт/жер тактоочторун (бүгүн, алдында) камтыйт. Араб тилиндеги зат атооч "Al" (ال) же "Танвин" (аягы кош үндүү) деген тактоочту алат.
- Этиш (Fi'l - فعل): Ал убакытка (өткөн, учур/келечек же императив) байланышкан иш-аракетти билдирет. Мисал: Катаба (كَتَبَ - деп жазган).
- The Particle (Harf - حرف): Булар зат атооч же этиш менен байланышканда гана толук мааниге ээ болгон кичинекей өзгөрбөс сөздөр (предлогдор, байланыштар, суроо бөлүкчөлөрү). Мисал: Fi (فِي - ичинде).
2. Сүйлөм куруу (Аль-Жумла)
Араб тилинде сүйлөмдөрдүн эки түрү бар, алар башталган сөздүн түрүнө жараша аныкталат:
A. Номиналдуу сүйлөм (Аль-Жумла аль-Исмия)
Бул Зат атооч менен башталган сүйлөм. Ал жалпысынан эки негизги мамыдан турат:
- Мубтада (талкууланып жаткан тема/тема).
- Хабарга (бул тема боюнча берилген маалымат).
Мисалы: الرَّجُلُ طَوِيلٌ (Ар-ражулу тавилун) = Эркек (узун). Белгилей кетсек, азыркы чакта "болуу" этиши араб тилинде айтылбайт!
B. Оозеки сүйлөм (Аль-Жумла аль-Филийя)
Бул Этиш менен башталган сүйлөм. Араб тилиндеги классикалык сөз тартиби англис тилинен түп-тамырынан айырмаланат (Subject-Verb-Object). Араб тилинде тартип Этиш + Тема + Объект (VSO).
- Fi'l: этиш.
- Фаиль: Субъект (аракетти жасаган адам).
- Мафъул бихи: Түз объект (аракетке дуушар болгон).
Мисалы: أَكَلَ الوَلَدُ تُفَّاحَةً (Akala al-waladu tuffahatan) = Бала алма жеди.
3. Грамматиканын өзөгү: Декладдар (Аль-И'раб)
Бул араб грамматикасынын эң маанилүү жана белгилүү эрежеси. И'раб - сөздүн акыркы үндүү тыбышынын сүйлөмдөгү грамматикалык ролуна жараша өзгөрүшү. Мына ушул акыркы үндүү тыбыштын аркасында сөз тартиби тескери болсо да, ким субъект, ким объект экенин билебиз.
| Грамматикалык иш | Функция (мисалы) | Акыркы үндүү (белги) | Конкреттүү мисал |
|---|---|---|---|
| Номинативдик (Марфу') | Тема (Фаиль), Мубтада | Дамма ( ُ ) / "у" үнү | Аль-валаду (الولدُ) - Бала (тема) |
| Айыптоочу (Мансуб) | Түз объект (Мафъул бихи) | Фатха ( َ ) / "а" үнү | Аль-валада (الولدَ) - Бала (объект) |
| Генитив (Мажрур) | Предлогдон же ээликтен кийин | Касра ( ِ ) / "и" тыбышы | Аль-валади (الولدِ) - Балага/ |
4. Морфологиялык система (Тамыр жана Үлгү)
Сөз байлыгын байытуу үчүн араб тили гениалдуу системага таянат:үч тамгалар(үч негизги тамга). Дээрлик бардык араб сөздөрү үч үнсүздөрдүн уңгусунан келип чыгып, жалпы ойду билдирет.
Бул үч тамганы ар кандай "формаларга" (үлгүлөргө) киргизүү менен биз бир семантикалык үй-бүлөдөн көптөгөн сөздөрдү алабыз (бул тамгалар Араб алфавитинен келген). Жазуу идеясын камтыган K-T-B (ك ت ب) тамырын алалы:
- КаТаБа = Ал жазган (этиш).
- КааТиБ = Жазуучу (аракеттин предмети).
- maKTuB = Жазылган, кат (объект).
- maKTaB = Кеңсе/стол (иш-аракет болгон жер).
- КиТааБ = Китеп.
Көп берилүүчү суроолор (FAQ)
Араб грамматикасынын негизги кыйынчылыгы эмнеде?
Эне тили эмес адам үчүн эң чоң кыйынчылык - жиктөө тутумун (I'rab) оозеки түрдө өздөштүрүү. Чынында эле, оозеки тилде (диалекттик, караңыз: арабча диалектилик айырмачылыктар), бул бүтүрүүчүлөр жок болуп кеткен, бирок алар Заманбап стандарттуу араб тилин туура окуп жана сүйлөөгө милдеттүү.
Араб тилинде этиштер кантип бириктирилет?
Көптөгөн чактары бар англис тилинен айырмаланып, араб тилинде эки гана негизги аспект бар: кемчиликтүү(Аль-Мади), аяктаган иш үчүн (көбүнчө өткөн чак деп которулат) жана кемчиликсиз(Аль-Мудари'), уланып жаткан же келечектеги иш-аракет (учурдагы/келечек).
Грамматикалык эрежелерден өзгөчөлүктөр барбы?
Ооба, бардык тилдердей эле! Мисалы, «Мамнуъ мин ас-сарф» (диптот) деп аталган генитивдик учурда касраны («и» тыбышы) алып жүрүүдөн баш тарткан сөздөр бар. Бирок, араб грамматикасы дүйнөлүк деңгээлде англис грамматикасына караганда алда канча математикалык жана туруктуу бойдон калууда.
Сунушталган арабча куралдар & Ресурстар
Арабча терүү, которуу жана үйрөнүү тажрыйбаңызды өркүндөтүүчү негизги онлайн куралдар:
- Арабча баскычтоп онлайн – акылдуу виртуалдык клавиатурабыз менен араб тамгаларын оңой териңиз.
- Arabic Translator Online – арабча сөздөрдү, сүйлөмдөрдү жана тексттерди заматта которо аласыз.
- Арабча текстти конвертер – дизайн жана түзөтүү куралдары үчүн араб арибинин формасын жана багытын оңдоңуз.
Корутунду
Араб грамматикасынын эрежелерин үйрөнүү - бул татаал жолду талап кылган, бирок абдан пайдалуу. Сөздөрдүн үч түрүн, сөз сүйлөмүнүн тартибин жана акыркы үндөрдүн өзгөрүшүн (И'раб) аныктоо өнөрүн өздөштүргөндөн кийин, классикалык поэзиянын, адабияттын жана диний тексттердин эшиги сизге кенен ачылат. Ийгиликтин ачкычы? Мүмкүн болушунча үзгүлтүксүз сүйлөмдөрдү талдоо (I'rab) менен машыгыңыз!
Терип жана дароо машыгып баштоо үчүн, биздин акысыз араб клавиатурасын онлайн колдонуп көрүңүз.